Xử lý da bị tăng sắc tố: 9 việc nên làm (và nên tránh) để da đều màu 

Tăng sắc tố không phải là một tình trạng duy nhất mà gồm nhiều dạng như thâm sau mụn, nám hay tàn nhang, mỗi dạng có nguyên nhân và hướng xử lý khác nhau. Vậy da bị tăng sắc tố nên làm gì và cần tránh những sai lầm nào để hỗ trợ làm mờ sắc tố, giúp da đều màu hơn?

Da bị tăng sắc tố là gì, có nguy hiểm không?

Tăng sắc tố là khi một vùng da trở nên sậm màu hơn phần da xung quanh do melanin (sắc tố quyết định màu da) được sản xuất nhiều hơn bình thường. Khi da bị nắng chiếu liên tục, bị viêm hoặc nội tiết thay đổi, melanin được tạo ra nhiều hơn mức cần và dồn lại một chỗ, tạo thành những đốm hoặc mảng sậm màu mà chúng ta gọi chung là tăng sắc tố.

Tình trạng tăng sắc tố đa phần đều là lành tính, không đau, không ngứa và chủ yếu ảnh hưởng đến vẻ ngoài. Tuy nhiên cũng có một số ít trường hợp da tăng sắc tố, sậm màu là dấu hiệu của vấn đề sức khỏe như bệnh tuyến giáp, bệnh liên quan tới tuyến thượng thận.

Các loại tăng sắc tố da thường gặp và cách nhận biết

Trên da mặt, tăng sắc tố thường gặp nhất ở bốn dạng: thâm sau mụn (hoặc sau viêm), nám, đốm đồi mồi và tàn nhang. Mỗi dạng trông khác nhau và xuất hiện ở những vị trí khác nhau, nên chỉ cần soi gương kỹ một chút là bạn đã có thể đoán được mình đang gặp loại nào.

Loại	Trông như thế nào	Hay xuất hiện ở đâu	Thường xuất hiện khi nào	Có tự mờ không
Thâm sau mụn, sau viêm	Vết phẳng màu hồng, đỏ, nâu hoặc nâu đậm, nằm đúng chỗ từng có mụn hay vết thương	Bất kỳ vùng nào; nếu do mụn thì hay ở má, cằm, trán	Sau mụn, vết bỏng, vết xước, phát ban hoặc sau peel, laser	Thường tự nhạt dần nếu chỗ đó không bị mụn hay tổn thương lại
Nám	Mảng nâu hoặc nâu xám, viền không rõ, thường xuất hiện ở cả hai bên mặt	Gò má, trán, môi trên, sống mũi	Hay gặp ở nữ, khi mang thai, khi dùng thuốc tránh thai hoặc đi nắng nhiều	Khó tự hết, ra nắng là đậm lại
Đốm nắng, đồi mồi	Đốm nâu nhạt đến nâu đậm, to hơn tàn nhang, viền khá rõ	Mặt, mu bàn tay, cẳng tay, vùng ngực	Ở người trưởng thành, sau nhiều năm đi nắng	Gần như không tự mờ
Tàn nhang	Chấm nhỏ màu nâu nhạt, mọc rải rác	Những vùng hay phơi nắng như mặt, vai	Thường có từ nhỏ, hay gặp ở người có bố mẹ cũng bị	Đậm hơn vào mùa nắng, nhạt bớt khi ít ra nắng

Thâm sau mụn là dạng dễ nhận ra nhất, vì vết thâm luôn nằm đúng chỗ từng có nốt mụn hay vết thương. Nám thì hay khiến nhiều người lo hơn, bởi các mảng nám lan rộng dần và thường mọc ở cả hai bên gò má. Bạn cũng nên để ý màu của vết sậm: vết nâu nhạt, chỉ đậm hơn màu da vài tông thường là sắc tố nằm nông, còn vết màu xám xanh hoặc nâu rất đậm thường là sắc tố đã nằm sâu trong da, và đây cũng là loại lâu mờ nhất.

Trên cùng một gương mặt có thể có nhiều loại tăng sắc tố, chẳng hạn vừa có thâm mụn ở cằm vừa có nám ở gò má. Nếu vẫn chưa chắc vết trên da mình là nám hay tàn nhang, bài viết phân biệt nám và tàn nhang sẽ giúp bạn tìm hiểu rõ hơn về 2 tình trạng tăng sắc tố này.

Nguyên nhân khiến da bị tăng sắc tố

Da bị tăng sắc tố thường bắt nguồn từ một trong 4 nguyên nhân dưới đây:

• Ánh nắng mặt trời: Mỗi lần da tiếp xúc với tia UV, da sẽ tạo thêm melanin để tự bảo vệ. Đi nắng, thường xuyên làm việc ngoài trời là nguyên nhân chính gây ra sạm da, đốm nâu, đồng thời làm nám và tàn nhang đậm thêm.
• Viêm và tổn thương trên da: Mụn, thói quen nặn mụn, vết bỏng, peel da sai cách, vết côn trùng cắn hay những lần da bị viêm đều có thể để lại vết thâm sau khi lành. Ngoài ra, mỹ phẩm không hợp khiến da kích ứng cũng có thể gây thâm, và đây là lý do nhiều người không hề nghĩ tới.
• Nội tiết và di truyền: Nám là dạng tăng sắc tố rất hay xuất hiện khi mang thai hoặc khi đang dùng thuốc tránh thai. Nám và tàn nhang cũng thường gặp ở những người có bố mẹ hoặc người thân từng bị.
• Thuốc và một số bệnh lý: Một vài loại kháng sinh, thuốc chống sốt rét, thuốc chống động kinh hay thuốc khiến da nhạy nắng có thể làm da sạm đi. Ít gặp hơn, da sạm còn có thể liên quan đến bệnh tuyến thượng thận, bệnh tuyến giáp hoặc thiếu vitamin B12. Khi do những nguyên nhân này, da thường sạm trên diện rộng chứ không chỉ vài đốm nhỏ.

Tăng sắc tố da bao lâu thì hết?

Theo Viện Da liễu Hoa Kỳ, sau khi đã tìm ra và loại bỏ được nguyên nhân, vết sắc tố thường mờ dần sau khoảng 6-12 tháng. Với sắc tố nằm sâu (thường có màu xám xanh hoặc nâu đậm) có thể phải mất nhiều năm để chúng tự mờ dần.

Nếu xét theo từng loại, thâm sau mụn là loại dễ tự mờ nhất, miễn là mụn đã được kiểm soát và bạn không nặn hay cạy vào chỗ đó nữa. Nám thì khó hơn nhiều. Nám xuất hiện khi mang thai hoặc khi dùng thuốc tránh thai có thể nhạt dần sau sinh hay sau khi ngưng thuốc, nhưng chỉ cần ra nắng là rất dễ đậm lại. Đốm nắng và đồi mồi gần như không tự mờ, nên thường phải dùng thêm hoạt chất hoặc điều trị tại phòng khám.

Da bị tăng sắc tố phải làm sao? Gợi ý 4 cách xử lý hiệu quả, an toàn

1. Xử lý nguyên nhân trước khi làm mờ vết sậm

Nếu vết tăng sắc tố là do mụn, bạn cần trị mụn trước. Mụn còn mọc thì thâm vẫn sẽ tiếp tục xuất hiện và việc làm mờ thâm gần như phải bắt đầu lại từ đầu. Khi mụn đã ổn, bạn có thể tham khảo các loại kem trị thâm mụn để thâm mờ nhanh hơn.

2. Chống nắng mỗi ngày

Đây là bước không thể thiếu với bất kỳ loại tăng sắc tố nào, vì da còn phơi nắng thì dù dùng hoạt chất gì, vết sậm cũng khó mờ. Khi đang bị tăng sắc tố, bạn nên chọn kem chống nắng phổ rộng (chống được cả tia UVA và UVB), SPF từ 30+, thoa mỗi ngày và che chắn thêm bằng mũ rộng vành, áo dài tay khi ra ngoài. Nếu đang bị nám, bạn nên dùng loại SPF từ 50 trở lên và hạn chế ra nắng trực tiếp càng nhiều càng tốt.

Khi đang dùng retinol hay AHA để làm mờ thâm, da thường mỏng, khô và nhạy hơn bình thường. Chỉ một hôm ra đường quên kem chống nắng cũng có thể khiến vết sậm đậm trở lại. Nhưng cũng chính lúc này, da khô căng, dễ bong nên bôi kem chống nắng lên thường bị mốc, makeup lên thì vón cục, nhất là vào mùa hanh khô. Vì vậy, với làn da khô đang dùng hoạt chất, bạn nên ưu tiên kem chống nắng vừa bảo vệ vừa giữ ẩm tốt. Kem chống nắng Hydra Age Defense Sun Cream SPF50+ PA++++ là lựa chọn phù hợp cho giai đoạn này. Bên cạnh 7 màng lọc chống nắng, kem còn có panthenol, rau má cùng các thành phần cấp ẩm giúp làm dịu da đang dùng treatment. Kết cấu không nâng tông giúp kem làm lớp nền mềm, ẩm, để lớp makeup phía trên bám đều và không bị mốc.

Còn nếu da bạn thuộc loại da thường, hỗn hợp hoặc hơi dầu, và điều khiến bạn bận tâm mỗi sáng là những vết thâm, mảng nám lộ rõ trên mặt thì Sumdfine Sunscreen SPF50+ PA++++ Tone Up sẽ là lựa chọn phù hợp hơn lúc này. Hiệu ứng nâng tông giúp da trông sáng và đều màu hơn ngay khi thoa, nên các vết sậm bớt lộ mà bạn không cần đến lớp nền dày vốn dễ làm da bí và khó tẩy sạch vào cuối ngày. Kem kết hợp màng lọc vật lý (zinc oxide, titanium dioxide) với màng lọc hóa học và có thêm 2% niacinamide, để trong lúc xử lý tăng sắc tố, bạn vẫn tự tin với làn da trông đều màu hơn mỗi ngày.

3. Sử dụng hoạt chất làm mờ sắc tố phù hợp

Khi đã xử lý được nguyên nhân và chống nắng đều đặn, bạn có thể dùng thêm hoạt chất bôi để vết sậm mờ nhanh hơn. Mỗi hoạt chất làm mờ sắc tố theo một cách riêng, nên bạn có thể chọn dựa trên tình trạng da của mình:

• Niacinamide: Hạn chế melanin di chuyển lên bề mặt da, lành tính và dễ kết hợp với các sản phẩm khác, rất hợp với người mới bắt đầu.
• Vitamin C: Chống oxy hóa và hạn chế da tạo melanin, giúp da sáng và đều màu hơn nếu dùng đều đặn.
• Azelaic acid: Hợp với thâm sau mụn và da dễ kích ứng, cũng là một trong số ít hoạt chất làm mờ sắc tố có thể dùng khi mang thai.
• Retinoid và AHA: Giúp da thay mới nhanh hơn để lớp da chứa sắc tố cũ bong đi sớm. Hai nhóm này dễ gây bong tróc, nên bạn hãy dùng thưa lúc đầu và chống nắng thật kỹ trong thời gian dùng.
• Hydroquinone: Hoạt chất làm sáng mạnh mà bác sĩ hay dùng để trị nám, nhưng chỉ nên dùng khi có bác sĩ kê và theo dõi.
• Arbutin: Ngăn hoạt động của tyrosinase (loại enzym da cần để tạo ra melanin). Đây cũng là hoạt chất rất lành tính, ít gây kích ứng mà vẫn giữ được hiệu quả làm mờ tắc tố.

Thâm, đốm nâu hay nám đều cần sử dụng hoạt chất đều đặn trong nhiều tháng mới thấy kết quả, và không ít người bỏ dở giữa chừng chỉ vì da bị đỏ rát, bong tróc khi dùng hoạt chất quá mạnh. Đó là lý do Sumdfine chọn Arbutin làm hoạt chất chính cho kem giảm nám White Cream Dark Spot, hỗ trợ làm mờ sắc tố một cách êm dịu, để bạn có thể bôi lâu dài mà da vẫn dễ chịu. Sản phẩm còn bổ sung Sodium Hyaluronate, Stearic Acid cùng các chiết xuất lô hội, trà xanh và rau má nhằm hỗ trợ duy trì độ ẩm, giúp da mềm mại và dễ chịu hơn trong quá trình chăm sóc.

Nếu muốn tìm hiểu kỹ hơn từng hoạt chất hoặc xem thêm các sản phẩm khác, bạn có thể đọc bài viết thành phần trị nám và top kem ức chế sắc tố.

4. Giữ da không viêm, tránh kích ứng

Mỗi lần da bị viêm là thêm một lần da có lý do để tạo thêm melanin. Do đó việc giữ cho da dịu và khỏe cũng quan trọng không kém việc bôi kem làm mờ. Bạn có thể ưu tiên các sản phẩm chứa Panthenol (B5), Ceramide hoặc Glycerin để hỗ trợ phục hồi hàng rào bảo vệ và duy trì độ ẩm cho da. Cũng không nên dùng quá nhiều hoạt chất mạnh cùng lúc, vì da bị kích ứng liên tục sẽ dễ có thâm mới trong khi thâm cũ chưa kịp mờ.

Sau peel, laser hoặc giai đoạn sử dụng nhiều hoạt chất, da có thể trở nên nhạy cảm và cần được phục hồi phù hợp. Sumdfine Repair Serum B5 là lựa chọn có thể tham khảo trong chu trình này, với D-Panthenol 5% kết hợp Niacinamide 2%, Sodium Hyaluronate và chiết xuất rau má, hỗ trợ cấp ẩm, làm dịu và duy trì hàng rào bảo vệ da. Sản phẩm còn bổ sung Vitamin B9, góp phần hoàn thiện công thức chăm sóc da trong giai đoạn cần phục hồi.

Những việc nên tránh khi da đang bị tăng sắc tố

• Đắp chanh hoặc mặt nạ có nước cốt chanh: Một số chất trong chanh khi gặp nắng có thể gây viêm da, để lại vết sậm ngay chỗ đã đắp.
• Dùng kem trộn, kem “trắng cấp tốc” không rõ nguồn gốc: Loại kem này thường chứa hydroquinone hoặc corticoid với liều lượng không kiểm soát, dùng lâu khiến da mỏng yếu và sạm nặng hơn.
• Nặn mụn, cạy vảy hoặc gãi vào chỗ da đang viêm: Mỗi lần làm tổn thương da là thêm một lần da tạo melanin ở chỗ đó.
• Chỉ dựa vào mẹo tự nhiên: Nha đam, trà xanh hay cam thảo về hiệu quả có thể có, nhưng chúng không thể thay cho kem chống nắng và các hoạt chất đã được kiểm chứng.

Khi nào nên đi khám da liễu?

Phần lớn trường hợp tăng sắc tố nhẹ đều có thể chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, bạn nên đi khám da liễu thay vì tự xử lý nếu gặp một trong những trường hợp sau:

• Vết sậm kèm đỏ, nóng, ngứa, đau hoặc rỉ dịch.
• Vết thay đổi nhanh về kích thước, hình dạng, hoặc có nhiều màu khác nhau trong cùng một đốm.
• Da sạm lan rộng ở nhiều vùng trên cơ thể mà không rõ lý do, nhất là khi kèm theo mệt mỏi kéo dài.
• Vùng cổ, nách hoặc bẹn sậm màu và dày lên, vì đây có thể là dấu hiệu liên quan đến tình trạng kháng insulin.
• Vết thâm do tăng sắc tố xuất hiện sau khi bạn bắt đầu dùng một loại thuốc mới.
• Bạn đang mang thai và muốn dùng hoạt chất làm mờ sắc tố.
• Bạn đã chống nắng và dùng hoạt chất đều đặn vài tháng nhưng vết sậm vẫn không cải thiện.

Khi khám, bác sĩ thường hỏi vết sậm xuất hiện từ khi nào, bạn đang dùng thuốc gì, sau đó có thể soi da dưới đèn Wood để biết sắc tố nằm nông hay sâu. Nếu cần, bác sĩ sẽ cho xét nghiệm máu để kiểm tra vitamin B12, tuyến giáp, lượng sắt, hoặc sinh thiết da. Biết được sắc tố nằm ở đâu rất quan trọng, vì theo Cẩm nang MSD, sắc tố ở lớp da trên cùng (thượng bì) dễ cải thiện hơn nhiều so với sắc tố nằm sâu ở lớp trung bì.

Tùy tình trạng, bác sĩ có thể kê thuốc bôi chứa hydroquinone, tretinoin hoặc azelaic acid, kê tranexamic acid dạng uống cho nám từ trung bình đến nặng, hoặc chỉ định peel hóa học, laser. Những phương pháp này cần được bác sĩ da liễu thực hiện, vì làm sai cách có thể khiến da tổn thương và sạm hơn.

Nếu đang mang thai, bạn không nên dùng hydroquinone, tretinoin và tranexamic acid. Azelaic acid và peel bằng glycolic acid là những lựa chọn an toàn hơn, nhưng bạn vẫn chỉ nên dùng khi bác sĩ đồng ý.