So sánh viên uống và kem bôi trị nám & cách kết hợp hiệu quả

Viên uống trị nám xuất hiện ngày càng nhiều trên mạng xã hội và ở các nhà thuốc, thường đi kèm lời hứa làm mờ nám “từ bên trong”. So với việc sáng tối thoa kem rồi kiên nhẫn chờ đợi, trị nám bằng viên uống nghe tiện hơn hẳn, nên không ít người muốn chuyển sang cách này. Nhưng “viên uống trị nám” thực ra gồm hai loại rất khác nhau là thuốc kê đơn và thực phẩm chức năng, khác từ hiệu quả cho đến những rủi ro đi kèm. Với phần lớn người bị nám, kem bôi cùng kem chống nắng vẫn là thứ cần có trước, còn viên uống chỉ nên thêm vào khi thật sự cần. Vậy giữa viên uống và kem bôi trị nám, đâu là lựa chọn hợp với bạn, và khi nào thì nên dùng cả hai?

So sánh viên uống và kem bôi: Cái nào trị nám tốt hơn?

Với phần lớn người bị nám, kem bôi kết hợp chống nắng là lựa chọn nên bắt đầu trước, còn thuốc uống chỉ dành cho nám lâu năm, đã chăm đúng cách vài tháng mà không đỡ, và phải do bác sĩ kê đơn. Nói cách khác, viên uống không thay được việc bôi kem và chống nắng mỗi ngày, nó chỉ là bước thêm vào khi cách quen thuộc chưa đủ.

Bác sĩ da liễu cũng thường trị nám theo đúng thứ tự này. Theo Viện Hàn lâm Da liễu Hoa Kỳ (AAD), bạn nên bắt đầu bằng chống nắng và kem bôi, rồi mới tính đến thuốc uống nếu nám vẫn không mờ sau một thời gian.

Ngay cả với loại viên uống có cơ sở rõ nhất là tranexamic acid (TXA), kem bôi cũng không hề thua kém. TXA có cả dạng uống lẫn dạng bôi, và nếu dùng đủ lâu, hai dạng cho kết quả gần như nhau. Dạng uống chỉ nhỉnh hơn ở chỗ bạn thường thấy da thay đổi sớm hơn, còn kết quả tốt nhất lại đến khi dùng cả hai cùng lúc, chứ không phải chọn một bỏ một.

Để bạn dễ hình dung, bảng dưới đây so sánh hai cách theo những điểm bạn hay băn khoăn nhất:

Tiêu chí	Thuốc uống kê đơn	Kem bôi trị nám
Cách tác động	Đi theo đường máu, giảm tín hiệu khiến da tạo thêm sắc tố	Làm việc ngay tại vùng da được thoa
Bắt đầu thấy thay đổi	Thường sớm hơn	Chậm hơn, cần dùng đều nhiều tháng
Rủi ro chính	Nguy cơ huyết khối (cục máu đông), khó chịu ở bụng, kinh nguyệt không đều	Kích ứng tại chỗ như đỏ, châm chích, bong da
Cần kê đơn không	Có	Tuỳ hoạt chất: loại dịu nhẹ tự mua được, hydroquinone và kem 3 thành phần cần bác sĩ
Hợp với ai	Nám lâu năm, đã bôi và chống nắng đều mà không đỡ, không có nguy cơ đông máu	Hầu hết người bị nám, từ nám mới xuất hiện đến giai đoạn giữ kết quả

Bảng này giúp bạn khoanh vùng lựa chọn, còn việc có nên uống thuốc hay không vẫn cần bác sĩ quyết định sau khi khám. Vậy còn những hộp viên uống trị nám làm trắng da được bán đầy trên mạng thì sao?

Viên uống trị nám có tốt không?

Câu trả lời phụ thuộc vào việc bạn đang dùng loại viên uống nào. Thuốc kê đơn trị nám phần lớn đều có hiệu quả được ghi nhận rõ nhưng đi kèm rủi ro nên cần bác sĩ theo dõi. Trong khi đó, đa phần thực phẩm chức năng trị nám hiện chỉ có một số nghiên cứu nhỏ, chưa đủ để xem là phương pháp điều trị chính.

Vấn đề là trên kệ hàng, hai loại này thường được gọi chung là “viên uống trị nám”, khiến nhiều người nghĩ chúng có tác dụng như nhau. Thực tế, chúng khác nhau từ cơ chế, mức độ bằng chứng cho đến những rủi ro cần lưu ý. Hiểu rõ từng loại sẽ giúp bạn biết mình đang mua một loại thuốc cần bác sĩ hay chỉ là một sản phẩm hỗ trợ.

Thuốc uống kê đơn trị nám chứa tranexamic acid

Tranexamic acid là loại viên uống trị nám có cơ sở rõ ràng nhất hiện nay, nhưng đây là thuốc kê đơn chứ không phải thứ bạn tự mua về uống. Hoạt chất này vốn là thuốc cầm máu, sau đó mới được bác sĩ da liễu dùng thêm để trị nám. Thuốc thường chỉ được kê khi các cách khác chưa hiệu quả, và trước khi kê, bác sĩ sẽ hỏi kỹ về sức khoẻ của bạn, nhất là bạn đã từng bị cục máu đông hay chưa.

Phần lớn người uống TXA không gặp vấn đề gì đáng kể, nhưng thuốc vẫn có tác dụng phụ, hay gặp nhất là khó chịu ở bụng và kinh nguyệt không đều. Có một điều nhiều người bỏ qua, đó là nám có thể quay lại sau khi ngưng thuốc. Ngoài ra, độ an toàn khi dùng TXA lâu dài để trị nám đến nay vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Vì vậy, nếu thấy tranexamic acid trong bảng thành phần của một hộp viên uống quảng cáo trị nám, bạn hãy xem đó là thuốc chứ không phải thực phẩm bổ sung. Uống bao nhiêu, uống trong bao lâu và khi nào thì ngưng đều là việc bác sĩ quyết định dựa trên sức khoẻ của riêng bạn.

Thực phẩm chức năng trị nám

Thực phẩm chức năng trị nám phần lớn chứa các chất chống oxy hoá, và đến nay chúng chỉ nên được xem là phần hỗ trợ đi kèm, không thay được kem bôi. Những cái tên bạn hay gặp nhất trên bao bì gồm:

• Glutathione: Thường được biết đến với khả năng làm trắng da. Thông tin về glutathione dạng uống cho nám còn ít, và thường được thử cùng các cách trị khác nên khó biết riêng viên uống giúp được bao nhiêu.
• Polypodium leucotomos (chiết xuất dương xỉ): Hay được gọi là “viên uống chống nắng”. Thành phần này giúp da chống chịu ánh nắng tốt hơn một chút và có thể hỗ trợ khi dùng kèm các cách trị nám khác, nhưng không thay được kem chống nắng bôi ngoài da.
• Vitamin C: Khả năng làm sáng da của vitamin C chủ yếu đến từ dạng bôi. Uống vitamin C để trị nám thì chưa có nhiều cơ sở.
• Vitamin E: Thường đi kèm vitamin C trong cùng một công thức. Riêng vitamin E thì chưa đủ thông tin để kỳ vọng làm mờ nám rõ rệt.

Nếu vẫn muốn dùng, bạn có thể xem thực phẩm chức năng như một phần bổ sung, miễn là không vì nó mà bỏ bước bôi kem và chống nắng.

Ai không nên tự uống viên trị nám?

Có một số trường hợp không nên tự mua viên trị nám về uống, kể cả khi đó chỉ là thực phẩm chức năng, mà cần hỏi bác sĩ trước:

• Người có tiền sử cục máu đông: Bao gồm từng bị huyết khối, đột quỵ, hoặc trong gia đình có người bị rối loạn đông máu. TXA có liên quan trực tiếp đến quá trình đông máu, nên nhóm này không phù hợp để dùng.
• Người đang dùng thuốc tránh thai hoặc liệu pháp nội tiết: Các thuốc này vốn đã làm tăng nguy cơ đông máu, uống thêm TXA thì càng cần bác sĩ xem xét kỹ.
• Người đang mang thai hoặc cho con bú: Thông tin về độ an toàn của phần lớn viên uống trị nám ở giai đoạn này còn rất ít, kể cả với thực phẩm chức năng.
• Người hút thuốc lá: Hút thuốc cũng làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, nên rủi ro khi dùng TXA cũng cao hơn.

Với những ai thuộc các nhóm trên, hoặc đơn giản là nám chưa đến mức cần thuốc uống, kem bôi vẫn là nơi nên bắt đầu.

Kem bôi trị nám: Nên chọn hoạt chất nào?

Bạn có thể tự bắt đầu với nhóm kem có hoạt chất dịu nhẹ như arbutin, niacinamide, vitamin C, kojic acid hay azelaic acid. Còn hydroquinone và kem 3 thành phần mạnh hơn nhiều, nên cần bác sĩ kê đơn và theo dõi trong suốt thời gian dùng.

Nhiều người nghĩ kem càng mạnh thì nám càng nhanh mờ. Thực tế, nám rất dễ đậm lên khi da bị kích ứng, nên một loại kem khiến da đỏ rát liên tục có thể làm mọi thứ tệ hơn. Điều quan trọng là chọn được hoạt chất da bạn chịu được đủ lâu, vì với nám, dùng đều quan trọng hơn dùng mạnh.

Dưới đây là các nhóm kem trị nám bạn hay gặp:

• Hydroquinone (cần kê đơn): Làm mờ nám mạnh, nhưng chỉ nên dùng theo từng đợt có thời hạn và có bác sĩ theo dõi, không tự kéo dài. Hoạt chất này cũng không được phép có trong mỹ phẩm chăm sóc da.
• Kem 3 thành phần (cần kê đơn): Gồm hydroquinone, tretinoin và corticoid nên hiệu quả cao. Dù vậy, tự dùng lâu có thể khiến da mỏng đi, lộ mạch máu và kích ứng khó hồi phục.
• TXA và niacinamide: Khi đặt cạnh hydroquinone, hai hoạt chất này cho hiệu quả khá gần nhưng ít gây kích ứng hơn, nên hợp với người muốn dùng lâu dài.
• Azelaic acid: Vừa hạn chế da tạo thêm sắc tố, vừa giúp da dịu lại. Azelaic acid thường được xem là lựa chọn an toàn khi mang thai, dù vậy bạn vẫn nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.
• Vitamin C: Giúp da sáng hơn và chống oxy hoá. Dạng nguyên chất dễ hỏng khi gặp không khí và có thể gây châm chích với da nhạy cảm.
• Kojic acid: Hạn chế da tạo sắc tố, thường được kết hợp cùng các hoạt chất khác. Một số người có thể bị kích ứng khi dùng nồng độ cao.
• Arbutin: Hạn chế melanin mới hình thành theo cách khá nhẹ nhàng, hợp với người cần một sản phẩm dùng đều trong thời gian dài.

Bạn có thể xem kỹ hơn về từng hoạt chất trong bài thành phần trị nám, hoặc cách chọn giữa hai cái tên quen thuộc trong bài vitamin C hay arbutin trị nám tốt hơn.

Nếu da bạn từng đỏ rát vì những loại kem trị nám nhiều acid, hoặc bạn cần một sản phẩm đủ dịu để dùng nhiều tháng liền, kem chứa arbutin là điểm bắt đầu dễ nhất. Kem giảm nám Sumdfine White Dark Spot là một lựa chọn theo hướng này. Sản phẩm dùng arbutin 5% làm hoạt chất chính để hạn chế melanin mới hình thành, phần còn lại của công thức tập trung giữ ẩm và làm dịu với sodium hyaluronate, trehalose, lô hội, rau má và trà xanh. Sumdfine khuyên bạn dùng cách ngày trong 1 đến 2 tuần đầu để da làm quen, sau đó mới tăng lên sáng và tối. Kem có thêm hương liệu, nên nếu da bạn nhạy cảm, hãy thử ở một vùng nhỏ vài ngày trước khi thoa lên cả vùng nám.

Nếu muốn so sánh thêm với các sản phẩm khác trên thị trường, bạn có thể tham khảo danh sách kem trị nám bác sĩ da liễu khuyên dùng.

Kết hợp viên uống và kem bôi trị nám được không?

Bạn chỉ nên thêm thuốc uống khi đã bôi kem trị nám đều đặn và chống nắng kỹ trong vài tháng mà nám vẫn không đỡ. Kể cả khi đó, thuốc uống cũng phải do bác sĩ kê sau khi khám, không tự mua về uống thêm.

Sở dĩ cần chờ là vì kem bôi và chống nắng cần thời gian mới thấy tác dụng. Nếu thêm thuốc uống quá sớm, bạn vừa phải chịu thêm rủi ro không cần thiết, vừa không biết được cách mình đang làm có hiệu quả hay không. Ngay cả khi đã được kê TXA, bác sĩ thường vẫn để bạn tiếp tục bôi kem trị nám, chống nắng và dùng lớp trang điểm có màu, vì thuốc uống chỉ là phần thêm vào chứ không thay cho những bước này.

Để bạn dễ hình dung, một routine cơ bản cho da nám có thể đơn giản như sau.

• Buổi sáng, sau khi rửa mặt và dưỡng ẩm, bạn thoa kem chống nắng ở bước cuối cùng. Nếu phải ra ngoài nhiều hoặc ngồi gần cửa kính cả ngày, bạn có thể thoa thêm một lớp kem nền hay phấn có màu bên ngoài.
• Buổi tối, bạn tẩy trang, rửa mặt rồi thoa kem trị nám lên vùng da bị nám. Nếu đang dùng White Dark Spot, đây là lúc thoa một lớp mỏng, sau đó mới đến bước dưỡng ẩm.

Nếu được bác sĩ kê thuốc uống, bạn uống đúng theo đơn, không tự tăng liều, không tự kéo dài hay ngưng giữa chừng, và tái khám đúng hẹn để bác sĩ điều chỉnh.

Thời gian thấy nám mờ và nguy cơ tái phát

Thông thường, nám cần khoảng 3 đến 12 tháng điều trị đều đặn mới mờ rõ, và có thể lâu hơn nếu bạn đã bị nám nhiều năm. Nám cũng rất dễ quay lại khi bạn ngưng thuốc hoặc lơ là chống nắng.

Lý do nằm ở chỗ những yếu tố khiến da tạo sắc tố vẫn còn đó, dù vết nám đã nhạt đi. Chỉ cần một mùa nắng chống nắng không kỹ, các mảng nám có thể đậm trở lại. Với TXA cũng vậy, nám có thể quay lại sau khi ngưng thuốc.

Điều này không có nghĩa là bạn phải bôi kem trị nám mãi mãi, mà là đừng dừng hẳn mọi thứ ngay khi thấy nám nhạt. Cách giữ kết quả đơn giản nhất là tiếp tục dùng một loại kem dịu nhẹ và giữ thói quen chống nắng mỗi ngày. Kem trị nám có thể giảm dần số lần dùng theo tình trạng da, còn kem chống nắng thì nên giữ nguyên quanh năm.

Duy trì chống nắng cho da bị nám

Dù bạn đang uống thuốc hay bôi kem, thiếu chống nắng thì nám gần như không thể mờ. Với da nám, kem chống nắng còn cần chặn được cả tia UV lẫn ánh sáng nhìn thấy, chứ không chỉ riêng tia UV.

Sở dĩ chống nắng quan trọng đến vậy là vì mỗi lần da gặp nắng, các tế bào sắc tố lại được kích thích tạo thêm melanin. Nghĩa là phần nám mà thuốc hay kem vừa làm nhạt sẽ nhanh chóng bị bù lại nếu bạn chống nắng qua loa. Với da nám, bạn nên dùng kem chống nắng phổ rộng có SPF từ 30 trở lên, thoa lại trong ngày, đội mũ rộng vành và tìm chỗ râm khi ra ngoài. Cách chọn kem chống nắng cụ thể đã có trong bài chọn kem chống nắng cho da nám.

Một điểm ít người để ý là ánh sáng nhìn thấy, tức phần ánh sáng mắt thường thấy được, cũng có thể làm nám đậm hơn. Loại ánh sáng này đi xuyên qua cửa kính, nên ngồi trong nhà hay trong xe gần cửa sổ cả ngày vẫn có thể ảnh hưởng đến nám. Kem chống nắng thông thường chủ yếu chắn tia UV, vì vậy người bị nám nên ưu tiên sản phẩm có oxit sắt (iron oxide), thành phần tạo màu giúp chắn ánh sáng nhìn thấy. Trên bảng thành phần, bạn có thể nhận ra oxit sắt qua tên Iron Oxides hoặc các mã CI 77491, CI 77492, CI 77499.

Trong lúc chờ kem trị nám phát huy tác dụng, một lớp kem chống nắng nâng tông nhẹ sẽ giúp bạn tự tin hơn với làn da chưa đều màu. Sumdfine Sunscreen SPF50+ PA++++ Tone Up là một lựa chọn theo hướng này. Sản phẩm kết hợp màng lọc vật lý zinc oxide, titanium dioxide với các màng lọc hoá học như Tinosorb S để bảo vệ da trước cả UVA và UVB. Sắc tố khoáng trắng trong công thức giúp da trông sáng và đều màu hơn ngay sau khi thoa mà không cần thêm kem lót, kèm niacinamide 2% giúp cải thiện tình trạng da xỉn màu. Dù vậy, công thức này không có oxit sắt, nên vào những ngày ra ngoài nhiều hoặc ngồi gần cửa kính lâu, bạn nên thoa thêm một lớp kem nền hoặc phấn có màu chứa oxit sắt bên ngoài.

Khi nào nên đi khám da liễu thay vì tự trị nám?

Nếu nám của bạn thuộc một trong những trường hợp dưới đây, bạn nên đi khám da liễu thay vì tự trị tại nhà. Ngoài các trường hợp này, phần lớn nám nông và mới xuất hiện đều có thể cải thiện bằng kem bôi và chống nắng.

• Nám sâu hoặc nám hỗn hợp: Nám nằm ở lớp da sâu thường khó mờ khi chỉ dùng kem bôi, còn nám hỗn hợp thường chỉ cải thiện được một phần. Bác sĩ có thể soi da để biết nám nằm nông hay sâu, từ đó chọn cách trị phù hợp.
• Chưa chắc đó là nám hay tàn nhang: Nám rất dễ bị nhầm với tàn nhang, đốm nâu do nắng hay vết thâm sau mụn. Mỗi loại cần cách xử lý khác nhau, nên biết đúng mình bị gì ngay từ đầu sẽ giúp bạn không mất thời gian với sản phẩm không hợp.
• Đã từng dùng kem trộn: Kem trộn thường chứa corticoid, hydroquinone hoặc thuỷ ngân không rõ nồng độ. Da sau thời gian dùng kem trộn thường mỏng, yếu và dễ kích ứng, nên cần bác sĩ xem trước khi dùng thêm bất kỳ hoạt chất nào.
• Đang mang thai hoặc cho con bú: Nhiều hoạt chất trị nám cần tránh trong giai đoạn này, cả dạng uống lẫn dạng bôi. Bác sĩ sẽ giúp bạn chọn cách an toàn cho cả mẹ và bé.
• Muốn dùng thuốc uống TXA: Đây là thuốc kê đơn, cần bác sĩ kiểm tra nguy cơ đông máu và theo dõi trong suốt thời gian dùng.