5 Lý do khiến da bị khô, bong tróc & Cách xử lý hiệu quả trong 7 ngày

Da khô bong tróc khiến mặt căng rát và bong vảy chỉ sau một đêm trở lạnh. Vậy phải làm gì để hồi phục trong vài ngày mà không khiến hàng rào da yếu thêm? Bài viết sau đây sẽ giúp bạn nhận diện đúng mức độ rồi áp dụng phác đồ phục hồi 7 ngày chuẩn da liễu.

Da khô bong tróc là tình trạng gì?

Da khô bong tróc, còn gọi là xerosis cutis kèm desquamation, xảy ra khi lớp sừng vừa thiếu nước vừa thiếu lipid. Khi đó hàng rào bảo vệ da suy yếu, lượng nước thoát qua da tăng lên và bề mặt da trở nên khô căng. Các tế bào sừng mất dần sự liên kết nên bong ra thành vảy mịn hoặc từng mảng nhỏ.

Đáng nói là nhiều người vẫn thường nhận diện nhầm lẫn giữa tình trạng da khô bong tróc với da thiếu nước. Da khô bong tróc là mức độ nặng hơn xảy ra khi hàng rào bảo vệ da đã suy yếu, các tế bào sừng không còn liên kết tốt nên bắt đầu bong ra thành vảy hoặc từng mảng nhỏ. Còn da thiếu nước lại là một trạng thái tạm thời xảy ra khi da mất cân bằng độ ẩm và có thể gặp ở mọi loại da, kể cả da dầu. Nói cách khác, da khô bong tróc không chỉ là cảm giác căng khô thông thường mà là dấu hiệu cho thấy da đang cần được phục hồi.

Vì sao da mặt bị khô bong tróc?

Da mặt vốn mỏng hơn da cơ thể khoảng 30% và lại tiếp xúc trực tiếp với nắng gió bụi nên rất dễ bị bong tróc khi hàng rào suy yếu. Khi đi sâu vào tìm hiểu thì nguyên nhân thường rơi vào 5 nhóm chính dưới đây.

1. Thời tiết và môi trường thiếu ẩm

Mỗi khi độ ẩm không khí tụt xuống dưới 40% thì da sẽ bị kéo nước ra ngoài liên tục. Mùa đông miền Bắc cộng thêm văn phòng bật máy lạnh nguyên ngày chính là cặp đôi gây bong tróc phổ biến nhất hiện nay.

2. Skincare sai cách

Đây là nguyên nhân chiếm nhiều ca tư vấn da liễu nhất hiện nay và cũng là phần dễ điều chỉnh nhất. Lạm dụng tẩy tế bào chết quá hai lần mỗi tuần hoặc layer AHA với retinol trong cùng buổi tối đều có thể phá vỡ lớp lipid liên kết tế bào sừng chỉ sau vài ngày. Rửa mặt bằng nước nóng cũng vô tình rửa trôi luôn lớp dầu tự nhiên của da.

Nghiên cứu của Del Rosso và Levin (2011) trên Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology cho thấy các chất hoạt động bề mặt mạnh có thể làm giảm hàm lượng ceramide tới 30% chỉ sau hai tuần dùng sai. Đó chính là lý do mà nhiều người vẫn chăm sóc da rất kỹ mỗi ngày nhưng da lại càng khô và bong tróc.

3. Bệnh lý nền

Một số trường hợp da khô bong tróc không xuất phát từ skincare mà từ bệnh lý. Viêm da cơ địa thường gây mảng đỏ ngứa tái đi tái lại còn vảy nến thì tạo mảng dày phủ vảy bạc do tế bào da bong tróc nhanh gấp 7 đến 10 lần bình thường (theo dữ liệu của AAD). Bên cạnh đó suy giáp và đái tháo đường cũng làm da khô lan toàn thân chứ không chỉ riêng mặt. Nếu tình trạng bong tróc kéo dài trên hai tuần kèm ngứa dai dẳng thì khả năng cao nguyên nhân nằm ở nhóm bệnh lý này và bạn cần đi khám sớm.

4. Lão hoá và suy giảm lipid theo tuổi

Bước qua tuổi 40 thì lượng ceramide cùng với yếu tố giữ ẩm tự nhiên trong da bắt đầu giảm rõ rệt. Hệ quả là da mỏng đi và dễ tróc hơn dù bạn vẫn giữ nguyên routine cũ. Đây cũng là lý do nhiều người than rằng họ chỉ mới đổi mùa mà da đã không còn đáp ứng tốt như trước.

5. Bức xạ UV và lối sống thiếu nước

Tia UVB ngoài việc gây sạm còn làm tổn thương DNA tế bào sừng và đẩy nhanh chu trình bong tróc tự nhiên của da. Đây là lý do mà bạn luôn cần dùng kem chống nắng SPF 30 trở lên ngay cả ở môi trường văn phòng. Bên cạnh đó thói quen uống dưới 1.5 lít nước mỗi ngày cộng với hút thuốc hay uống rượu cũng khiến tình trạng bong tróc trở nên dai dẳng hơn.

Da khô bong tróc phải làm sao? Phác đồ phục hồi nhanh chóng trong 7 ngày

Khi da gặp phải tình trạng thường xuyên khô và bong tróc, bạn có thể tham khảo phác đồ dưới đây dựa trên nguyên tắc soak and seal của AAD kết hợp công thức urea 5% cùng ceramide đã được Danby (2016) chứng minh là cải thiện độ ẩm tầng sừng sau 14 ngày dùng đều đặn.

2 ngày đầu tiên

Trong hai ngày đầu tiên mục tiêu duy nhất là dừng tổn thương cho da. Bạn nên rửa mặt một lần duy nhất vào buổi tối bằng loại sữa rửa mặt không tạo bọt có pH dưới 5.5 còn buổi sáng chỉ cần thấm nước ấm rồi vỗ khô là đủ. Trước khi đi ngủ bạn có thể đắp gạc tẩm dung dịch Hyaluronic Acid trong khoảng 10 phút để cấp ẩm cấp tốc rồi phủ lên một lớp kem dưỡng chứa ceramide đặc hoặc một lớp mỏng petrolatum để khoá ẩm qua đêm.

Ngày thứ 3 và 4

Sang ngày thứ ba và thứ tư, khi cảm giác căng rát đã giảm rõ, bạn có thể bắt đầu đưa serum B5 (panthenol) vào buổi sáng để làm dịu và đẩy nhanh quá trình tái tạo tế bào. Buổi tối vẫn duy trì lớp kem ceramide như trước vì đây là giai đoạn hàng rào lipid đang được tái cấu trúc.

Khi da đang bong tróc thì việc gom nhiều lọ riêng lẻ không chỉ tốn kém mà đôi khi còn khiến routine quá tải. Một chai serum đa chức năng phủ được nhiều hoạt chất ưu tiên sẽ giải quyết vấn đề này. Sumdfine Repair Serum B5 là một gợi ý đáng cân nhắc nếu bạn đang xây routine phục hồi vì sản phẩm chứa Panthenol (Vitamin B5) ở nồng độ 5%, đủ để làm dịu cảm giác rát và đẩy nhanh quá trình tái tạo. Công thức còn kết hợp Niacinamide để củng cố hàng rào lipid cùng Sodium Hyaluronate cấp ẩm sâu và chiết xuất rau má giúp kháng viêm dịu nhẹ.

Ngày thứ 5 trở đi

Từ ngày thứ 5 đến ngày thứ 7 bạn có thể đưa lại sữa rửa mặt thông thường ở cả hai buổi nhưng vẫn ưu tiên dòng có pH cân bằng. Buổi sáng kết thúc bằng kem chống nắng khoáng SPF 30 trở lên còn buổi tối tiếp tục với kem ceramide để củng cố. Nếu sau ngày thứ bảy mà da vẫn chưa cải thiện thì đây là lúc bạn nên đến phòng khám da liễu để được đánh giá kỹ hơn.

Lưu ý: Trong suốt cả tuần phục hồi da khô bong tróc, bạn nên tắm dưới 10 phút bằng nước ấm theo khuyến cáo của AAD và thoa kem dưỡng ngay trong vòng 3 phút sau khi rửa mặt để giữ ẩm tối đa. Nếu bạn còn gặp bong tróc ở tay khô nứt hay gót chân thì nguyên tắc chăm sóc về cơ bản giống với da mặt. Điểm khác là vùng da này dày hơn nên bạn có thể dùng kem chứa urea ở nồng độ cao hơn trong khoảng 10% đến 20% mà không lo kích ứng.

Nên bôi gì và tránh gì khi da đang khô bong tróc?

Khi da đang khô bong tróc, bạn không nên cố bôi thật nhiều sản phẩm. Điều quan trọng hơn là chọn đúng nhóm hoạt chất giúp cấp nước, bổ sung lipid và phục hồi hàng rào bảo vệ da.

Nên ưu tiên các nhóm thành phần sau

• Sodium Hyaluronate hoặc Hyaluronic Acid: Đây là nhóm hút ẩm, giúp kéo nước vào lớp sừng để da bớt căng khô. Thành phần này phù hợp khi da khô nhưng vẫn cần kết cấu nhẹ, dễ thấm.
• Glycerin: Glycerin giúp giữ nước trong da và làm bề mặt da mềm hơn. Đây là thành phần cơ bản nhưng rất hữu ích trong kem dưỡng cho da khô bong tróc.
• Urea 5% đến 10%: Urea vừa giữ ẩm vừa giúp làm mềm lớp vảy bong nhẹ trên bề mặt da. Nếu da chỉ bong khô nhẹ, đây là thành phần có thể hỗ trợ khá tốt. Tuy nhiên da đang rát đỏ nhiều nên dùng thận trọng.
• Ceramide NP, Ceramide AP: Ceramide là nhóm lipid gần giống với lipid tự nhiên của da. Khi da khô bong tróc do hàng rào bảo vệ suy yếu, ceramide giúp củng cố lại lớp màng bảo vệ này.
• Vitamin B5: Panthenol phù hợp với da khô, căng rát hoặc đang yếu. Thành phần này giúp làm dịu da, hỗ trợ phục hồi và giảm cảm giác khó chịu do khô bong tróc.
• Petrolatum hoặc Dimethicone: Chúng tạo một lớp màng trên bề mặt để hạn chế nước thoát ra ngoài. Nhóm này đặc biệt hữu ích khi da khô nhiều, bong vảy hoặc dễ nứt nẻ.

Nên tránh gì khi da đang bong tróc?

• Không nên dùng tẩy da chết mạnh: Tránh AHA, BHA nồng độ cao, scrub hạt hoặc peel da tại nhà. Những sản phẩm này có thể làm lớp da đang yếu bong nhiều hơn.
• Không nên dùng retinoid khi da đang rát: Retinol, retinal hoặc tretinoin có thể khiến da khô hơn trong giai đoạn đầu. Nếu da đang bong tróc rõ, nên phục hồi trước rồi mới dùng lại từ từ.
• Tránh sữa rửa mặt làm sạch quá mạnh: Không nên dùng sản phẩm khiến da sạch kin kít sau khi rửa. Hãy chọn sữa rửa mặt dịu nhẹ, pH cân bằng và không làm da căng rát.
• Tránh sản phẩm có cồn khô hoặc hương liệu mạnh: Cồn khô, hương liệu hoặc tinh dầu có thể làm da châm chích hơn, nhất là khi hàng rào bảo vệ da đang yếu.
• Không nên đắp mặt nạ đất sét quá thường xuyên: Mặt nạ đất sét có thể hút dầu tốt nhưng dễ làm da khô căng hơn. Khi da đang bong tróc, nên tạm ngừng cho đến khi da ổn định lại.

Khi nào da khô bong tróc cần đi khám da liễu?

Đa số trường hợp da khô bong tróc cấp tính sẽ tự cải thiện trong vòng 7 đến 14 ngày nếu được chăm đúng. Tuy nhiên khi gặp phải 7 dấu hiệu sau đây, bạn không nên trì hoãn việc đến phòng khám:

• Bong tróc lan rộng ra cổ ngực hoặc toàn thân
• Xuất hiện mảng đỏ dày phủ vảy bạc
• Da khô bong tróc kèm ngứa nhiều tới mức ảnh hưởng giấc ngủ
• Có vùng rỉ dịch vàng hoặc chảy máu, kèm sốt hoặc nổi hạch
• Không cải thiện sau 7 ngày phục hồi đúng cách
• Có tiền sử eczema vảy nến suy giáp hoặc đái tháo đường.

Với câu hỏi quen thuộc là bao lâu thì da sẽ hết bong tróc thì kinh nghiệm lâm sàng cho thấy ca cấp tính nhẹ thường cải thiện rõ trong 3 đến 7 ngày. Ca trung bình cần khoảng 7 đến 14 ngày. Riêng các ca có bệnh lý nền thì phải điều trị nguyên nhân nên thời gian sẽ kéo dài hơn nhiều và rất khác nhau giữa từng người.

Nên làm gì để phòng ngừa da mặt khô bong tróc tái phát?

• Bật máy tạo độ ẩm trong phòng máy lạnh ít nhất 4 giờ mỗi ngày
• Uống tối thiểu 1.5 lít nước theo khuyến nghị dinh dưỡng cơ bản.
• Việc tắm cũng nên giới hạn dưới 10 phút bằng nước ấm rồi thoa kem dưỡng trong 3 phút sau khi tắm để khoá ẩm.
• Bên cạnh đó bạn nên giảm tẩy tế bào chết xuống còn một lần mỗi tuần
• Duy trì SPF 30 trở lên hàng ngày kể cả khi chỉ ngồi văn phòng.
• Cuối cùng đừng quên bổ sung thực phẩm giàu Omega 3 và Vitamin E vào chế độ ăn vì lipid nội sinh chính là vật liệu thô để da tự tái tạo hàng rào.