Phân biệt tia UV và ánh sáng xanh: Cái nào hại da hơn?

Ánh sáng mặt trời mang theo nhiều loại bức xạ khác nhau, trong đó tia UV và ánh sáng xanh là hai cái tên được nhắc đến nhiều nhất khi nói về tác động lên da. Cả 2 đều được xếp vào nhóm bức xạ năng lượng cao ở đầu ngắn của quang phổ, nên nhiều người lầm tưởng chúng là một. Sự thật là, 2 loại tia này khác nhau khá nhiều về bản chất và mức độ nguy hiểm. Tia UV là thứ bắt buộc phải chặn mỗi ngày. Còn ánh sáng xanh chỉ cần quan tâm thêm trong một vài trường hợp. Vậy cụ thể chúng khác nhau ở đâu, và nên làm gì để bảo vệ da đủ và đúng?

Tia UV và ánh sáng xanh có giống nhau không?

Không. Tia UV và ánh sáng xanh là hai loại bức xạ khác nhau, chỉ nằm sát nhau trên quang phổ ở mốc khoảng 400 nm. Điểm khác cốt lõi nằm ở chỗ mắt người có nhìn thấy chúng hay không.

Tia UV là bức xạ không nhìn thấy, gồm ba dải chính. UVA nằm ở khoảng 315 đến 400 nm, UVB nằm ở 280 đến 315 nm, và UVC nằm ở 100 đến 280 nm (theo Tổ chức Ung thư Da Hoa Kỳ và các nguồn y khoa khác). Trong đó UVC gần như không chạm tới mặt đất vì bị tầng ozone hấp thụ, nên thứ da bạn tiếp xúc hằng ngày chủ yếu là UVA và UVB.

Ánh sáng xanh thì khác. Đây là ánh sáng nhìn thấy, nằm ở đầu ngắn của vùng ánh sáng khả kiến, khoảng 400 – 500 nm. Đây là dải mà mắt người nhận diện thành màu xanh lam. Một số tài liệu ghi dải ánh sáng xanh bắt đầu từ 380 nm, số khác ghi từ 400 nm.

Cả tia UV và ánh sáng xanh đều cùng tồn tại trong ánh nắng mặt trời. Khi bạn đứng ngoài trời nắng, da vừa nhận UV vừa nhận ánh sáng xanh cùng lúc. Nếu bạn muốn tìm hiểu riêng về từng dải UVA và UVB, bài viết tia UV là gì sẽ giải đáp thắc mắc này.

Bảng so sánh tia UV và ánh sáng xanh

Vậy tia UV và ánh sáng xanh khác nhau cụ thể ở những điểm nào? Để bạn dễ hình dung, dưới đây là bảng đặt tia UV và ánh sáng xanh cạnh nhau theo cùng các tiêu chí.

Tiêu chí	Tia UV	Ánh sáng xanh
Bản chất	Bức xạ không nhìn thấy	Ánh sáng nhìn thấy
Bước sóng	UVA 315 đến 400 nm, UVB 280 đến 315 nm	Khoảng 400 đến 500 nm
Nguồn chính	Mặt trời, đèn UV	Mặt trời, màn hình, đèn LED
Đi vào da tới đâu	UVA xuống tận hạ bì, UVB tới thượng bì	Tới thượng bì và trung bì
Tác hại da	Cháy nắng, lão hóa, ung thư da	Không cháy nắng, có thể làm da sạm lâu
Tác hại mắt	Đục thủy tinh thể, cháy nắng mắt	Chủ yếu mỏi mắt, ảnh hưởng giấc ngủ
Chỉ số đo trên nhãn	SPF, PA	Không có chỉ số chuẩn
Cái gì chặn được	Kem chống nắng phổ rộng, kính UV400, quần áo	Chủ yếu oxit sắt trong kem có màu, kính cửa sổ

Nguồn ánh sáng xanh lớn nhất mà da bạn tiếp xúc không phải màn hình, mà chính là mặt trời. Ánh sáng xanh từ màn hình chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với lượng ánh sáng xanh từ môi trường ngoài trời.

Còn về tia UV, đến nay vẫn chưa có bằng chứng cho thấy ánh sáng xanh từ màn hình gây sạm, nám hay lão hóa da, và mức ánh sáng từ thiết bị này cũng rất thấp so với ánh nắng. Cách bảo vệ đúng khi ngồi trong nhà cả ngày, bạn có thể tham khảo bài viết ngồi trong nhà có cần thoa kem chống nắng.

Tia UV và ánh sáng xanh, cái nào hại da hơn?

Tia UV nguy hiểm hơn cho sức khỏe, còn ánh sáng xanh đáng lo hơn với người có làn da dễ sạm hoặc đang bị nám.

Tia UV gây cháy nắng, lão hóa và ung thư da

Tia UV là tác nhân đã được xác nhận gây cháy nắng, đốm nâu, nếp nhăn sớm và ung thư da. Đây là loại rủi ro nghiêm trọng nhất trong số các loại bức xạ ánh sáng mà da phải chịu. Nói cách khác, dù bạn có bỏ qua toàn bộ phần còn lại của bài này, thì việc chống UV hằng ngày vẫn là điều không thể đánh đổi.

Ánh sáng xanh: không gây cháy nắng nhưng làm da sạm lâu

Ánh sáng xanh không gây cháy nắng và cũng không có liên hệ trực tiếp với ung thư da. Tuy vậy, nó có một tác động mà nhiều người không ngờ tới, đó là làm da sạm đi. Trong một nghiên cứu công bố năm 2014, các nhà khoa học soi ánh sáng xanh lên da và thấy rằng người có nền da tối màu (type III đến IV, phổ biến ở người châu Á) bị sạm đậm hơn và lâu hơn so với khi tiếp xúc UVB, có trường hợp vệt sạm kéo dài tới khoảng 3 tháng. Ngược lại, da type II (da trắng, người châu Âu) gần như không sạm dưới ánh sáng xanh.

Vì sao người châu Á cần quan tâm ánh sáng xanh hơn người da trắng?

Người có nền da châu Á nói chung và người Việt Nam chúng ta nói riêng thường thuộc type III đến IV, và đây cũng là nhóm da dễ bị sạm dưới ánh sáng xanh nhất. Ngoài ra, ánh sáng xanh còn có thể cộng dồn với tác hại của UVA dài khi bạn ra nắng. Điều này không có nghĩa là bạn phải sợ mọi nguồn sáng, mà là nếu da bạn đang có nám hoặc dễ sạm, việc che chắn vật lý và chọn sản phẩm phù hợp sẽ giúp da đỡ bị sạm đen hơn theo thời gian.

Nên dùng gì để chặn tia UV và ánh sáng xanh?

Vật dụng	Chặn tia UV	Chặn ánh sáng xanh
Kem chống nắng phổ rộng	Có	Không
Kem chống nắng có màu chứa oxit sắt	Có	Phần lớn có
Kính UV400	Có	Không mặc định
Kính lọc ánh sáng xanh	Chưa chắc	Không giúp giảm mỏi mắt theo bằng chứng hiện có
Kính cửa sổ	Chặn UVB, cho UVA qua	Cho qua
Mũ, áo, ô	Chặn phần lớn	Chặn phần lớn

Lưu ý:

• Kem chống nắng thông thường dù ghi SPF cao đến đâu cũng chỉ chặn UV, vì các màng lọc trong suốt như kẽm oxide hay titan dioxide dạng nano không chặn được ánh sáng xanh.
• Kính ghi UV400 nghĩa là chặn tia UV tới 400 nm, và điều này không đồng nghĩa với lọc được ánh sáng xanh.

Vậy nên nếu bạn cần chặn cả ánh sáng xanh cho da, hãy lựa chọn chống nắng có màu chứa oxit sắt. Cách nhìn nhãn để biết kem có oxit sắt đã có trong bài riêng về chủ đề này.

Bí quyết bảo vệ da khỏi tia UV và cả ánh sáng xanh theo từng tình huống

Khi ra ngoài trời: Dùng kem chống nắng phổ rộng, bất kể trời nắng hay âm u. Đây là thứ duy nhất chặn được tác nhân gây hại nghiêm trọng nhất là UV. Nếu bạn đang dùng retinoid hay AHA, da sẽ nhạy nắng hơn bình thường, nên bước này càng không được bỏ.

Nếu bạn muốn một lựa chọn cho nhóm da đang dùng hoạt chất mạnh, Sumdfine Hydra Age Defense là kem chống nắng phổ rộng theo hướng này. Sản phẩm có thêm B5 và rau má giúp làm dịu, nên phù hợp với da vừa trải qua treatment hoặc đang trong giai đoạn phục hồi.

Ngồi trong nhà cạnh cửa sổ: thứ cần lo là UVA xuyên qua kính, không phải màn hình. Kính cửa sổ chặn được UVB nhưng cho phần lớn UVA đi qua, nên nếu bàn làm việc nằm sát cửa kính hướng nắng, kem chống nắng vẫn nên có.

Cả ngày trước màn hình, không ra nắng: bạn không cần bôi thêm hay mua thêm gì vì màn hình. Tập trung vào thói quen nghỉ mắt và giấc ngủ sẽ có giá trị hơn nhiều so với một sản phẩm chống ánh sáng xanh.

Đang nám, thâm, hoặc sau treatment: bạn nên dùng kem chống nắng có màu chứa oxit sắt để chặn thêm ánh sáng xanh, vì nhóm da này dễ sạm và dễ tái nám nhất. Nếu vết nám lan rộng hoặc không đỡ sau nhiều tháng tự chăm sóc, bạn nên đi khám da liễu thay vì tự xử lý tiếp. Tham khảo: Top kem chống nắng hiệu quả cho da nám.