Panthenol là gì? Tác dụng với da, nồng độ và cách dùng đúng

Panthenol là một trong những thành phần xuất hiện nhiều nhất trên bảng thành phần mỹ phẩm, từ sữa rửa mặt, toner, serum cho tới kem chống nắng và dầu gội. Vài năm gần đây, cái tên này còn được nhắc nhiều hơn khi serum B5 phục hồi da trở thành món quen thuộc trong chu trình của những người dùng treatment.

Nhưng càng phổ biến, panthenol càng bị gán thêm nhiều công dụng mà bản thân nó chưa chắc làm được, từ trị mụn cho tới chống lão hoá. Vậy panthenol thật ra là gì, có tác dụng gì với da, và nên chọn nồng độ bao nhiêu để dùng đúng?

Panthenol là gì?

Panthenol là tiền chất của vitamin B5, còn gọi là provitamin B5. Về mặt hoá học, đây là dạng rượu của acid pantothenic (tên khoa học của vitamin B5), tan tốt trong nước nên dễ đưa vào các công thức dưỡng da và dưỡng tóc. Khi thoa lên da, panthenol thấm vào lớp ngoài cùng rồi được chuyển hoá thành acid pantothenic để da sử dụng.

Trên bảng thành phần, bạn có thể gặp panthenol dưới nhiều tên gọi khác nhau:

• Panthenol
• D-Panthenol
• Dexpanthenol
• DL-Panthenol
• Provitamin B5

Lý do mỹ phẩm dùng panthenol chứ không cho thẳng vitamin B5 vào công thức nằm ở độ bền. Acid pantothenic kém ổn định, dễ bị phân huỷ trong công thức, còn panthenol bền hơn, nhẹ và thấm vào da dễ dàng. Nhà sản xuất đưa vào da một dạng ổn định trước, rồi để chính làn da chuyển nó thành vitamin B5.

Cũng vì vậy mà nếu bạn đang thắc mắc panthenol có phải vitamin B5 không, câu trả lời chính xác là chưa phải. Panthenol chỉ trở thành vitamin B5 sau khi được da hấp thụ và chuyển hoá. Ngoài mỹ phẩm, dexpanthenol còn có trong một số thuốc bôi ngoài da cho vết trầy xước hay da nứt nẻ, còn dạng uống hoặc tiêm là thuốc và chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ.

Panthenol với da có tác dụng gì?

1. Giữ ẩm và giảm mất nước qua da

Panthenol là chất hút ẩm, nghĩa là nó kéo nước về và giữ nước lại ở lớp sừng, lớp ngoài cùng của da. Khi lớp sừng đủ nước, lượng nước bốc hơi qua bề mặt da cũng giảm, nên da bớt khô căng, bớt sần ráp và giữ được cảm giác mềm mịn lâu hơn.

2. Hỗ trợ phục hồi hàng rào bảo vệ da

Panthenol hỗ trợ quá trình tổng hợp lipid và giúp các tế bào biểu bì trưởng thành đúng cách, từ đó góp phần củng cố lớp hàng rào bảo vệ da. Với làn da đang yếu đi vì tẩy da chết quá tay, dùng treatment hay thời tiết hanh khô, đây là lợi ích đáng giá nhất của panthenol.

Nếu chưa chắc da mình có đang gặp vấn đề này không, bạn có thể đối chiếu với các dấu hiệu hàng rào bảo vệ da bị tổn thương.

3. Làm dịu da đỏ, rát, ngứa nhẹ

Một làn da được giữ đủ ẩm sẽ ít bị kích ứng hơn, và panthenol làm dịu da dựa trên chính cơ chế đó. Thành phần này giúp giảm cảm giác khô, ngứa, đỏ và bong vảy nhẹ, kể cả trên da bị chàm hay viêm da tiếp xúc ở mức nhẹ, nên thường có mặt trong kem dưỡng cho da nhạy cảm, kem bôi hăm tã hay kem dưỡng sau cạo râu.

4. Giúp vết trầy, bỏng nhẹ, da sau thủ thuật lành nhanh hơn

Panthenol thúc đẩy quá trình đổi mới tế bào và tăng sinh nguyên bào sợi, nhờ vậy vết trầy nhỏ, bỏng nhẹ hay da cháy nắng tái tạo nhanh hơn. Đây cũng là lý do sản phẩm chứa panthenol hay được dùng để chăm sóc da sau peel hoặc laser.

Có điều panthenol chỉ phù hợp với tổn thương nông. Với vết thương sâu, bỏng diện rộng có bóng nước hoặc vùng da sưng đau, chảy dịch nghi nhiễm trùng, bạn nên đến cơ sở y tế thay vì tự bôi thêm sản phẩm tại nhà.

Panthenol không làm được gì?

Bên cạnh những công dụng có cơ sở, panthenol cũng thường được quảng cáo vượt quá khả năng thật. Bảng dưới đây giúp bạn tách bạch lời đồn với thực tế, và nên tìm hoạt chất nào nếu đó là nhu cầu thật của da:

Lời đồn	Thực tế
Trị mụn, diệt vi khuẩn gây mụn	Chưa được chứng minh. Panthenol chỉ hỗ trợ làm dịu và giữ ẩm cho da đang trị mụn
Chống lão hoá, xoá nếp nhăn	Mới có dữ liệu trong phòng thí nghiệm, chưa đủ để khẳng định làm mờ nếp nhăn
Kiềm dầu, làm trắng da	Không có nguồn đáng tin xác nhận

D-panthenol, dexpanthenol và DL-panthenol khác nhau thế nào?

D-panthenol và dexpanthenol thực chất là cùng một chất, chỉ khác tên gọi. Điểm khác biệt nằm giữa D-panthenol và DL-panthenol, cả về dạng vật lý lẫn hoạt tính trên da.

Tên trên nhãn	Dạng vật lý	Hoạt tính	Hay gặp ở đâu
D-Panthenol / Dexpanthenol	Chất lỏng trong, sánh	Là dạng da chuyển hoá được thành vitamin B5	Serum phục hồi, kem dưỡng, thuốc bôi ngoài da
DL-Panthenol	Bột màu trắng	Hỗn hợp một nửa dạng D, một nửa dạng L, chỉ phần dạng D chuyển hoá được thành B5	Dầu gội, dầu xả, mỹ phẩm trang điểm
Panthenol (ghi chung)	Tuỳ nguyên liệu nhà sản xuất dùng	Không nói rõ là dạng D hay DL	Hầu hết sản phẩm chăm sóc da và tóc

Nhiều người nghĩ dexpanthenol có dạng bột, trong khi thực tế D-panthenol là dạng lỏng, còn dạng bột trắng là DL-panthenol. Khi chọn sản phẩm để phục hồi da, nhãn ghi rõ D-panthenol hoặc dexpanthenol sẽ là lựa chọn tốt nhất vì bạn biết chắc toàn bộ lượng panthenol trong đó là dạng da dùng được.

Nên dùng Panthenol nồng độ bao nhiêu là đủ?

Phần lớn mỹ phẩm chứa panthenol ở mức 1 đến 5%, cũng là khoảng nồng độ được Hội đồng Đánh giá Thành phần Mỹ phẩm Hoa Kỳ (CIR) đánh giá an toàn khi dùng trong mỹ phẩm. Bạn có thể chọn theo nhu cầu của da:

• Nồng độ thấp (1% – 2%): thường có trong toner, sữa rửa mặt, kem dưỡng hằng ngày hoặc kem chống nắng, đủ để hỗ trợ giữ ẩm và làm mềm cho da thường hoặc da hơi khô.
• Nồng độ trung bình (3% – 5%): thường gặp ở serum phục hồi và kem dưỡng cho da yếu, hợp khi da đang khô bong, kích ứng nhẹ hoặc đang dùng treatment.
• Nồng độ cao (trên 5%): thường nằm trong kem hoặc mỡ bôi dạng đặc cho vùng da tổn thương cục bộ như nứt nẻ, trầy xước nhẹ, hăm. Nhóm này nên dùng đúng vùng cần chăm sóc theo hướng dẫn trên nhãn hoặc của dược sĩ, không cần thoa toàn mặt hằng ngày.

Nồng độ Panthenol cao hơn không đồng nghĩa với hiệu quả tốt hơn cho da mặt, vì một lọ serum 5% mỏng nhẹ thường dễ dùng hằng ngày hơn một tuýp kem nền mỡ. Nếu bao bì không ghi % panthenol, bạn có thể nhìn vị trí của nó trong bảng thành phần: thành phần xếp theo hàm lượng từ nhiều đến ít, nên panthenol đứng càng gần đầu danh sách thì lượng trong công thức càng đáng kể.

Da nào nên dùng panthenol?

Panthenol được dung nạp tốt nên hầu như loại da nào cũng dùng được, nhưng bốn nhóm da dưới đây sẽ thấy rõ lợi ích nhất.

• Da khô, thiếu ẩm: Với da khô, panthenol giúp kéo nước về lớp sừng và giảm cảm giác căng rít sau khi rửa mặt.
• Da nhạy cảm, dễ kích ứng: Panthenol là lựa chọn an toàn để giữ ẩm và làm dịu cho da nhạy cảm.
• Da đang dùng treatment hoặc sau peel, laser: Đây là nhóm da cần panthenol nhiều nhất. Retinoid, AHA, BHA hay các thủ thuật như peel, laser đều khiến hàng rào bảo vệ da yếu đi một thời gian, kéo theo khô căng, bong tróc và châm chích. Panthenol giúp làm dịu những biểu hiện đó để bạn duy trì được liệu trình mà không phải bỏ dở giữa chừng. Cách chăm sóc theo từng giai đoạn, bạn có thể tham khảo thêm ở bài viết chăm sóc da sau peel và da sau laser.

Cũng từ chính nhu cầu này, Sumdfine đã phát triển serum nuôi dưỡng và phục hồi Sumdfine Repair Serum B5 với D-Panthenol 5% để đồng hành cùng làn da đang yếu đi vì treatment. Đi cùng panthenol là Niacinamide 2% giúp củng cố hàng rào da, Sodium Hyaluronate giữ nước và chiết xuất rau má hỗ trợ làm dịu. Kết cấu serum mỏng nhẹ nên bạn dùng được cả sáng lẫn tối, xen giữa các bước treatment mà không thấy nặng mặt.

Ngoài ra thì da dầu mụn cũng dùng được panthenol vì da tiết nhiều dầu không có nghĩa là da đủ nước, nhất là khi đang dùng hoạt chất trị mụn dễ gây khô. Điều cần chú ý là kết cấu: bạn nên chọn serum, gel hoặc kem mỏng, tránh các loại kem bôi nền mỡ, sáp đặc dễ khiến da dầu bí bách. Cách chọn và dùng cụ thể có trong bài serum B5 cho da dầu mụn.

Cách dùng panthenol trong chu trình dưỡng da giúp phát huy hiệu quả tối đa

Sản phẩm chứa panthenol được thoa theo thứ tự từ kết cấu lỏng đến đặc. Serum panthenol dùng sau bước làm sạch và toner, trước kem dưỡng, 1 đến 2 lần mỗi ngày tuỳ tình trạng da. Thoa khi da còn hơi ẩm sẽ giúp sản phẩm tán đều và thấm nhanh hơn.

Vì panthenol là chất hút ẩm, bạn nên kết thúc bằng một lớp kem dưỡng để giữ lại lượng nước vừa được kéo về. Lý do và cách chọn kem khoá ẩm phù hợp được giải thích kỹ trong bài dùng serum B5 có cần khoá ẩm không.

Panthenol cũng rất dễ kết hợp, hầu như không xung đột với hoạt chất nào:

• Với niacinamide: panthenol giữ ẩm, làm dịu còn niacinamide củng cố hàng rào da, có thể dùng chung trong cùng một bước. Xem thêm cách kết hợp B5 và B3.
• Với BHA: thoa panthenol sau BHA giúp giảm khô căng, nhất là trong những tuần đầu làm quen. Xem thêm cách kết hợp serum B5 với BHA.
• Với vitamin C: hai thành phần dùng chung được, panthenol giúp da dễ chịu hơn với các loại vitamin C dễ gây châm chích. Xem thêm cách dùng serum B5 với vitamin C.
• Với tretinoin: panthenol hỗ trợ làm dịu bong tróc, đỏ rát khi da đang dùng tretinoin theo chỉ định của bác sĩ. Thứ tự thoa phụ thuộc vào phản ứng của da, bạn có thể đọc thêm ở bài dùng serum B5 trước hay sau tretinoin.

Khi đang dùng BHA, vitamin C hay tretinoin, da sẽ nhạy cảm hơn với ánh nắng, vì vậy đừng bỏ qua kem chống nắng vào mỗi buổi sáng để công sức phục hồi da không bị đánh đổi.